Written by Giriş ve Etimoloji
Coronilla cinsi, Fabaceae (Baklagiller) ailesine mensup olup, dünya çapında yaklaşık 20 tür ile temsil edilmektedir. Cins ismi olan “Coronilla”, Latince’de “küçük taç” anlamına gelen corona kelimesinden türetilmiştir. Bu isim, çiçeklerin salkım (umbel) şeklinde dizilerek bir tacı andırmasına atıfta bulunur. Tür sıfatı olan “cretica” ise bitkinin ilk tanımlandığı veya yaygın bulunduğu bölge olan Girit (Crete) adasına işaret eder. Türkçede ise meyve yapılarının akrep kuyruğuna benzerliği nedeniyle Akrepotu olarak da bilinir.
Morfolojik Özellikler
Coronilla cretica, tek yıllık, otsu bir bitkidir. Morfolojik yapısı şu temel özelliklerle karakterize edilir:
- Gövde: Genellikle 20 ila 60 cm arasında boylanabilen, yükselici veya dik bir gövde yapısına sahiptir. Gövde çıplak (tüysüz) ve hafif köşelidir.
- Yapraklar: Bileşik yaprak tipindedir (pinnate). Her bir yaprakta 3-9 çift yaprakçık bulunur ve yaprakçıklar genellikle obovat (ters yumurta) şeklindedir.
- Çiçek Yapısı: Çiçekler, uzun bir sapın ucunda 3-8 çiçekten oluşan şemsiyemsi salkımlar halinde toplanmıştır. Taç yapraklar beyaz üzerine pembe veya mor damarlıdır. Fotoğrafta görülen bu kontrast, bitkinin tozlaştırıcı böcekleri çekmesinde kritik rol oynar.
- Meyve (Legümen): Boğumlu (lomentum) bir yapıya sahiptir. Meyveler düz veya hafifçe içe kıvrık olup, olgunlaştığında bu boğumlardan kırılarak tohumların dağılmasını sağlar.
Habitat ve Ekoloji
Bitki, tipik bir Akdeniz elementidir. Genellikle deniz seviyesinden 1000 metre yüksekliğe kadar olan bölgelerde; maki açıklıkları, yol kenarları, ekilmemiş araziler ve kalkerli yamaçlarda yayılış gösterir. Güneşli bölgeleri ve iyi direnajlı toprakları tercih eder. Erken bahar aylarından (Mart-Nisan) itibaren çiçeklenmeye başlayarak ekosistemdeki polen döngüsüne katkıda bulunur.
Önemi ve Kullanımı
Coronilla türleri, içerdikleri sekonder metabolitler (özellikle kumarinler ve kardiyak glikozitler) nedeniyle botanik ve farmakolojik çalışmaların konusudur. Ancak bazı türlerinin toksik olabileceği bilinmektedir, bu nedenle kontrolsüz kullanımı önerilmez. Peyzaj açısından, doğal bahçe tasarımlarında yer örtücü ve estetik çiçek yapısı nedeniyle tercih edilen bir türdür. Ayrıca, bir baklagil olması sebebiyle toprağı azot bakımından zenginleştirme (azot fiksasyonu) özelliğine sahiptir.
Faydalanılan Kaynaklar
- Davis, P. H. (Ed.). (1970). Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol. 3. Edinburgh University Press.
- TÜBİVES. Türkiye Bitkileri Veri Servisi – Coronilla cretica Takson Bilgisi.
- Polunin, O. (1980). Flowers of Greece and the Balkans: A Field Guide. Oxford University Press.
- International Plant Names Index (IPNI). Coronilla cretica L. botanical record.